सिंधुदुर्ग : सहकार क्षेत्रातील नेतृत्व हे केवळ एखाद्या संस्थेची जबाबदारी सांभाळण्यापुरते मर्यादित नसते, तर त्यामागे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेची जाण, सामान्य माणसाशी असलेली नाळ आणि बदलत्या काळानुसार निर्णय घेण्याची क्षमता आवश्यक असते. या सर्वांचा संगम मनीष दळवी यांच्या सहकार क्षेत्रातील प्रवासात पाहायला मिळतो. विविध सहकारी संस्था, बाजार समित्या आणि नियोजन प्रक्रियेत काम करताना मिळालेला प्रदीर्घ अनुभव त्यांच्या नेतृत्वाला व्यापक दृष्टी देणारा ठरला आहे.

होडावडे विविध कार्यकारी सहकारी संस्थेचे संचालक आणि विद्यमान चेअरमन म्हणून त्यांनी सहकाराच्या तळागाळातील कामाचा अनुभव घेतला. त्याचबरोबर जिल्हा नियोजन समितीचे सदस्य म्हणून जिल्ह्याच्या विकास नियोजन प्रक्रियेशी त्यांचा थेट संबंध आला. वेंगुर्ला तालुका खरेदी-विक्री संघाचे चेअरमन, सावंतवाडी कन्झ्युमर्स को-ऑपरेटिव्ह सोसायटीचे संचालक, सिंधुदुर्ग जिल्हा कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे संचालक, जिल्हा खरेदी-विक्री संघाचे संचालक तसेच महाराष्ट्र राज्य बाजार समितीचे सदस्य म्हणून त्यांनी विविध पातळ्यांवर जबाबदाऱ्या पार पाडल्या.

या प्रत्येक जबाबदारीतून त्यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्था, शेतकरी, व्यापारी, उद्योजक, सहकारी संस्था आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या कामकाजाचा जवळून परिचय झाला. त्यामुळेच जिल्हा बँकेच्या नेतृत्वाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर त्यांच्या निर्णयप्रक्रियेत केवळ बँकिंगचा दृष्टिकोन राहिला नाही, तर त्याला ग्रामीण विकासाची व्यापक जोड मिळाली.

सहकार क्षेत्रातील त्यांच्या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत कोकण विकास संस्थेने त्यांना ‘कोकणरत्न’ पुरस्काराने सन्मानित केले. नुकतीच महाराष्ट्र राज्य काजू मंडळावर तज्ज्ञ संचालक म्हणून झालेली निवड ही त्यांच्या सहकार आणि कृषी क्षेत्रातील योगदानाची आणखी एक महत्त्वपूर्ण पावती मानली जाते. सहकार, शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या विविध अंगांशी असलेला त्यांचा सातत्यपूर्ण संबंध त्यांच्या कार्याचा व्यापक आवाका अधोरेखित करतो.

सहकार चळवळ ही केवळ ठेवी स्वीकारणे आणि कर्जवाटप करण्यापुरती मर्यादित नसते. ग्रामीण भागातील आर्थिक व्यवहाराला गती देणे, छोट्या उद्योजकांना उभे करणे, शेतकऱ्यांना भांडवल उपलब्ध करून देणे, महिलांना व्यवसायासाठी आर्थिक पाठबळ देणे आणि तरुणांना रोजगाराच्या संधी निर्माण करून देणे, हीदेखील सहकाराची महत्त्वाची भूमिका आहे.

याच व्यापक दृष्टिकोनातून सिंधुदुर्ग जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या कारभाराकडे पाहिले गेले. सक्षम पतधोरण, काटेकोर आर्थिक शिस्त, प्रभावी कर्जवितरण, समाधानकारक वसुली, तंत्रज्ञानाचा स्वीकार आणि विकासाभिमुख दृष्टिकोन या बाबींवर भर देत बँकेच्या कामकाजाला अधिक व्यापक दिशा देण्यात आली.

बँकेच्या संचालक मंडळापासून अधिकारी-कर्मचारी, सभासद आणि ग्राहकांपर्यंत विश्वासाचे नाते मजबूत करणे, हीदेखील या वाटचालीतील महत्त्वाची बाजू ठरली. बँक ही केवळ आर्थिक व्यवहार करणारी संस्था न राहता जिल्ह्यातील विविध घटकांच्या विकासाची भागीदार बनावी, हा दृष्टिकोन या कार्यपद्धतीतून अधोरेखित झाला.

सहकार क्षेत्रात यशस्वी नेतृत्वासाठी आर्थिक कौशल्याबरोबरच दूरदृष्टी, निर्णयक्षमता आणि लोकांशी संवाद साधण्याची क्षमता आवश्यक असते. विविध सहकारी संस्था आणि कृषी क्षेत्राशी संबंधित संस्थांमध्ये काम करताना मिळालेला अनुभव मनीष दळवी यांच्या नेतृत्वाला निश्चितच व्यापक आधार देणारा ठरला.

त्यामुळे जिल्हा बँकेच्या कारभारात निर्णय घेताना स्थानिक परिस्थिती, शेतकरी आणि सामान्य ग्राहकांच्या गरजा, उद्योजकांच्या अपेक्षा तसेच बदलत्या बँकिंग व्यवस्थेचा विचार करण्याची व्यापक भूमिका दिसून येते. पारंपरिक सहकाराची मूल्ये जपत आधुनिक बँकिंगचा स्वीकार करण्याचा प्रयत्न या काळात अधिक ठळक झाला.

मनीष दळवी यांच्या नेतृत्वाखालील बँकेची वाटचाल ही केवळ आर्थिक आकडेवारीतील वाढ म्हणून पाहता येणार नाही. बँकेच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील विविध घटकांना आर्थिक प्रवाहाशी जोडण्याचा प्रयत्नही या वाटचालीचा महत्त्वाचा भाग ठरतो.

गेल्या साडेचार वर्षांतील बँकेची वाटचाल पाहिली तर नेतृत्व, अनुभव, आर्थिक शिस्त आणि विकासाची दृष्टी यांचा एकत्रित परिणाम जाणवतो. मनीष दळवी यांचा सहकारातील प्रदीर्घ अनुभव आणि विविध क्षेत्रांतील कामाचा व्यापक आवाका याचा उपयोग जिल्हा बँकेच्या कामकाजाला नवी दिशा देण्यासाठी झाला.

सहकार म्हणजे केवळ आर्थिक व्यवहार नव्हे, तर विश्वासाची व्यवस्था आहे. या विश्वासाला आधुनिक बँकिंगची जोड देत ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्याचा प्रयत्न झाला, तर सहकार संस्था केवळ आर्थिक संस्था न राहता विकासाची केंद्रे बनू शकतात.

मनीष दळवी यांच्या नेतृत्वाखाली सिंधुदुर्ग जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेची वाटचाल याच दिशेने होताना दिसते. आर्थिक प्रगतीसोबतच शेतकरी, महिला, युवक, उद्योजक आणि ग्रामीण समाजघटकांना विकासाच्या प्रवाहात सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न म्हणजेच सहकाराच्या नव्या पर्वाची सुरुवात ठरत आहे.