वेंगुर्ला : पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपला, तरच उद्याच्या पिढ्यांचे भविष्य सुरक्षित राहील. उन्हाळ्यात भेडसावणारी पाणीटंचाई, पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी आणि दिवसेंदिवस बदलणारे पर्जन्यमान या आव्हानांवर मात करण्यासाठी लोकसहभागातून जलसंधारणाची चळवळ उभी राहणे ही काळाची गरज आहे. याच विचाराला कृतीची जोड देत भाजपा युवा नेते विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने वेंगुर्ले तालुक्यात तब्बल ७० ठिकाणी वनराई बंधारे उभारण्याचा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. या पाणीदार उपक्रमामुळे सिंधुदुर्ग जिल्ह्यासह संपूर्ण कोकणात जलसंधारणाच्या प्रयत्नांची चर्चा रंगू लागली आहे.

राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन जनहिताच्या प्रश्नांना हात घालणारा आणि पाण्याच्या प्रश्नावर लोकसहभागाचे बळ उभे करणारा हा उपक्रम ग्रामीण भागासाठी आशादायी ठरत आहे. पाण्याचे महत्त्व केवळ भाषणांतून सांगण्यापेक्षा प्रत्यक्ष कृतीतून जलसाक्षरतेचा संदेश देण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून होत आहे.

म्हापण-चव्हाणवाडीत जलसंधारणाच्या कार्याला गती

वेंगुर्ले तालुक्यातील म्हापण-चव्हाणवाडी येथे आज भाजपा युवा नेते विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने वनराई बंधारा उभारण्यात आला. ग्रामस्थांनी एकत्र येत या उपक्रमात सहभाग नोंदविला. गावाच्या परिसरातील उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन, पावसाचे पाणी अडविणे आणि त्याचा शक्य तितका स्थानिक पातळीवर उपयोग करून घेणे, या व्यापक उद्देशातून अशा बंधाऱ्यांचे महत्त्व अधोरेखित होत आहे.

या उपक्रमाला भाजपा जिल्हा उपाध्यक्ष प्रसन्ना ऊर्फ बाळू देसाई यांनी भेट देऊन पाहणी केली. ग्रामस्थांनी एकत्र येत जलसंधारणाच्या कामासाठी पुढाकार घेतल्याबद्दल त्यांनी चव्हाणवाडीतील ग्रामस्थांचे कौतुक केले. गावाच्या विकासासाठी लोकांनी एकजुटीने पुढे येणे, हीच ग्रामीण विकासाची खरी ताकद असल्याचे या उपक्रमातून दिसून येते.

यावेळी भाजपा शक्तिकेंद्रप्रमुख नाथा मडवळ, अनुसूचित जाती मोर्चाचे गुरुप्रसाद चव्हाण, साई श्रद्धा अध्यक्ष चंद्रकांत चव्हाण यांच्यासह बाळकृष्ण चव्हाण, उमेश कोरगांवकर, महेश दाभोलकर, संदीप दाभोलकर, अर्जुन चव्हाण, बुधाजी चव्हाण, नंदिनी चव्हाण, आशिकी चव्हाण, जानकी चव्हाण, मिलिंद चव्हाण, लीलाधर चव्हाण, मनीष चव्हाण, शुभम चव्हाण, राजन गडकरी, राकेश चव्हाण, मंथन चव्हाण, यश चव्हाण, आनंद चव्हाण, मंदार चव्हाण आणि श्रेयस चव्हाण यांच्यासह अनेक ग्रामस्थ उपस्थित होते.

७० ठिकाणी बंधारे; पाणी अडविण्याच्या संकल्पाला लोकसहभागाची जोड

वेंगुर्ले तालुक्यात ७० ठिकाणी वनराई बंधारे उभारण्याचा उपक्रम हा केवळ बांधकामापुरता मर्यादित नसून पाण्याबाबत सामूहिक जबाबदारीची जाणीव निर्माण करणारा प्रयत्न आहे. गावागावांत स्थानिक नागरिक, कार्यकर्ते आणि ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन जलसंधारणाच्या कामात सहभाग घेतल्यास त्याचा सकारात्मक परिणाम स्थानिक पाणी व्यवस्थापनावर होऊ शकतो.

कोकणात पावसाचे प्रमाण तुलनेने अधिक असले, तरी पावसाचे पाणी योग्य प्रकारे अडवून त्याचे संवर्धन करणे हे अनेक भागांत महत्त्वाचे आव्हान आहे. पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी शक्य त्या ठिकाणी अडविणे, जमिनीत पाणी मुरण्यास मदत करणे आणि लहान जलस्रोतांचे संवर्धन करणे यासाठी वनराई बंधारे उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, त्यांचा प्रत्यक्ष लाभ स्थानिक भूगोल, पाण्याचा प्रवाह, बांधकामाची गुणवत्ता आणि देखभाल यांवर अवलंबून असतो.

विशेषतः उन्हाळ्यात पाणीटंचाईची तीव्रता जाणवणाऱ्या गावांसाठी पावसाळ्यातील जलसंधारण नियोजन महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे अशा उपक्रमांसोबत बंधाऱ्यांची नियमित देखभाल, पाण्याच्या साठ्याचे निरीक्षण आणि परिसरातील जलस्रोतांचे संवर्धन यांनाही प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.

‘पाणीदार कोकण’ घडविण्यासाठी लोकचळवळीची गरज

जलसंधारणाचा प्रश्न हा केवळ एका गावाचा किंवा एका तालुक्याचा नसून संपूर्ण ग्रामीण व्यवस्थेच्या भविष्याशी निगडित आहे. शेती, पशुपालन, घरगुती वापर आणि स्थानिक पर्यावरण या सर्वच बाबी पाण्याच्या उपलब्धतेशी जोडलेल्या आहेत. त्यामुळे पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपण्याची सवय समाजात रुजविणे आवश्यक आहे.

भाजपा युवा नेते विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने राबविण्यात येत असलेला हा उपक्रम लोकसहभागातून जलसंधारणाला चालना देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. वेंगुर्ले तालुक्यातील ७० ठिकाणी बंधारे उभारण्याच्या या प्रयत्नातून अन्य गावांनाही प्रेरणा मिळू शकते. मात्र, या उपक्रमाचे दीर्घकालीन यश बंधाऱ्यांची परिणामकारकता, पाणी साठवणुकीतील प्रत्यक्ष वाढ आणि उन्हाळ्यात मिळणारा लाभ यांच्या आधारे निश्चित होईल.

घोषणांपेक्षा कृतीतून जलसाक्षरतेचा संदेश

आज पाण्याच्या प्रश्नावर चर्चा करण्याबरोबरच जमिनीवर उतरून उपाययोजना करणे अधिक महत्त्वाचे आहे. ग्रामस्थांचा सक्रिय सहभाग, स्थानिक परिस्थितीचा अभ्यास आणि सातत्यपूर्ण देखभाल यांच्या समन्वयातून जलसंधारणाची कामे अधिक परिणामकारक होऊ शकतात. म्हापण-चव्हाणवाडीतील वनराई बंधारा हा अशाच सामूहिक प्रयत्नांचे उदाहरण ठरत आहे.

पाणी अडवा, पाणी जिरवा आणि पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपा, हा संदेश गावागावांत रुजला, तर भविष्यातील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी समाजाची तयारी अधिक भक्कम होईल. वेंगुर्ले तालुक्यातील ७० ठिकाणच्या वनराई बंधाऱ्यांचा उपक्रम किती व्यापक जलपरिणाम साधतो, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल; मात्र जलसंधारणासाठी लोकांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न निश्चितच महत्त्वाचा आहे.