देवगड  :  गवत जाळण्याऐवजी शास्त्रीय पद्धतीने संकलन व साठवण करा.संभाव्य चाराटंचाई टाळण्यासाठी प्रशासनासह लोकसहभाग महत्वाचा आहे.तसेच माळराने, आंबा-काजूच्या बागा आणि शेतशिवारांत उपलब्ध असलेल्या नैसर्गिक गवताचे योग्य नियोजन करून संकलन व साठवण केल्यास संभाव्य चाराटंचाईच्या काळात त्याचा उपयोग होऊ शकतो. 

त्यामुळे बागांची साफसफाई करताना गवत जाळून नष्ट करण्याऐवजी पशुखाद्य म्हणून उपयुक्त असलेल्या गवताचे संवर्धन करण्यासाठी जिल्हाव्यापी मोहीम राबविण्याची गरज आहे. पुढील १५ ते २० दिवसांत उपलब्ध गवताचे नियोजनबद्ध संकलन करण्यावर भर देणे आवश्यक असल्याचे मत सहाय्यक आयुक्त,पशुसंवर्धन तथा तालुका पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय विकास अधिकारी,देवगड डॉ. माधव  घोगरे यांनी व्यक्त केले आहे.

पावसाळ्यानंतर सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील माळराने, आंबा-काजूच्या बागा, शेतांचे बांध आणि मोकळ्या जागांवर विविध प्रकारचे गवत मोठ्या प्रमाणात वाढते.यातील पशुखाद्य म्हणून उपयुक्त असलेल्या गवताची योग्य वेळी कापणी करून ते शास्त्रीय पद्धतीने वाळवून साठवले,तर उन्हाळ्यातील चारा व्यवस्थापनासाठी त्याचा उपयोग होऊ शकतो.

मात्र, अनेक ठिकाणी बागांची साफसफाई करताना गवत जाळले जाते.त्यामुळे चाऱ्याची नासाडी होण्याबरोबरच वायुप्रदूषण आणि आग पसरण्याचा धोकाही निर्माण होतो. म्हणूनच उपलब्ध नैसर्गिक चारा संपत्तीचा योग्य उपयोग करण्यासाठी शेतकरी, बागायतदार आणि ग्रामपंचायतींनी पुढाकार घेणे आवश्यक आहे.

यांत्रिक पद्धतीने चारा संकलनाची गरज

पारंपरिक पद्धतीने गवत कापणी व संकलन करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यबळ आणि वेळ लागतो. त्यामुळे ग्रास कटर, मॉवर आणि हे बेलर यांसारख्या यंत्रांचा वापर करून गवत कापणी, संकलन आणि गाठी तयार करण्याची प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम करता येऊ शकते.

गवत योग्य प्रमाणात वाळवून त्याच्या गाठी तयार केल्यास वाहतूक आणि साठवण सुलभ होते. मात्र, गवतामध्ये जास्त ओलावा राहिल्यास बुरशी वाढून चारा खराब होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे वाळवण आणि सुरक्षित साठवणुकीसाठी शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. तसेच, सर्व प्रकारचे नैसर्गिक गवत पशुखाद्य म्हणून योग्य असेलच असे नाही. त्यामुळे गवताची गुणवत्ता आणि पशुखाद्ययोग्यता तज्ज्ञांकडून तपासूनच त्याचे संकलन करावे.

चारा उपलब्धतेचे सर्वेक्षण आवश्यक

जिल्हास्तरीय चारा आढावा बैठकीत सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात सुमारे ३ लाख ८० हजार मेट्रिक टन वैरण उपलब्ध असल्याचा, तर जिल्ह्यातील पशुधनासाठी सुमारे २ लाख मेट्रिक टन चाऱ्याची गरज असल्याचा प्राथमिक आढावा मांडण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या आकडेवारीची अधिकृत नोंदींवरून पडताळणी करून प्रत्यक्ष उपलब्ध चाऱ्याचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.

जिल्ह्यातील पशुधनाची गरज पूर्ण केल्यानंतर अतिरिक्त चारा चारा टंचाईग्रस्त भागांना उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने नियोजन करण्याची गरज आहे. मात्र, एकूण उपलब्ध वैरण आणि प्रत्यक्ष संकलन करून सुरक्षितपणे साठवता येणारा चारा यांत फरक असतो. त्यामुळे चाऱ्याची गुणवत्ता, संकलनाचा खर्च, वाहतूक व्यवस्था आणि स्थानिक पशुधनाची गरज विचारात घेऊन निर्णय घेणे आवश्यक आहे.

प्रत्येक गावात चारा बँक उभारण्याचे आवाहन

नैसर्गिक गवताचे संवर्धन करण्यासाठी जिल्हा प्रशासनाने पशुसंवर्धन विभाग, कृषी विभाग, ग्रामपंचायती, पंचायत समित्या, दूध उत्पादक संस्था, शेतकरी गट आणि सामाजिक संस्थांच्या समन्वयातून विशेष मोहीम राबवावी. ग्रामनिहाय उपलब्ध गवताचे सर्वेक्षण करून पशुखाद्ययोग्य गवताची कापणी, वाळवण आणि साठवण यांचे नियोजन करावे.

प्रत्येक ग्रामपंचायतीने शेतकरी, बागायतदार, महिला बचत गट आणि युवक मंडळांच्या सहभागातून सामूहिक चारा संकलन व चारा बँक निर्मितीचा उपक्रम हाती घ्यावा. गावपातळीवर योग्य प्रकारे साठवलेला चारा उन्हाळ्यात पशुपालकांना उपयोगी ठरू शकतो. या प्रक्रियेतून स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधीही निर्माण होऊ शकतात.

 पुढील १५ ते २० दिवसांत कृती आराखडा राबविण्याची गरज

जिल्हा प्रशासनाने उपलब्ध चारा संपत्तीचे संवर्धन करण्यासाठी तालुकानिहाय उद्दिष्टे निश्चित करावीत. आवश्यक यंत्रसामग्री, मनुष्यबळ, संकलन केंद्रे आणि सुरक्षित साठवणुकीची ठिकाणे यांचे नियोजन करून प्रत्यक्ष कामाला सुरुवात करावी. देवगड तालुक्यात प्रायोगिक स्वरूपात यांत्रिक गवत कापणी, वाळवण आणि गाठीकरणाचा उपक्रम राबवून त्याचा अनुभव जिल्ह्यातील अन्य भागांसाठी उपयोगात आणता येईल.

गवत जाळण्याऐवजी त्याचे संवर्धन करण्याबाबत ग्रामपंचायतींनी जनजागृती करावी. शेतकरी आणि बागायतदारांनीही पशुखाद्य म्हणून उपयुक्त असलेल्या गवताची नासाडी टाळावी. प्रशासनाचे तांत्रिक मार्गदर्शन, आधुनिक यंत्रसामग्री आणि लोकसहभाग यांच्या समन्वयातून नैसर्गिक चारा संवर्धनाची प्रभावी मोहीम राबविणे शक्य आहे.

आज उपलब्ध असलेले गवत योग्य पद्धतीने जतन केले,तर उद्या संभाव्य चाराटंचाईच्या काळात पशुधनासाठी त्याचा आधार मिळू शकतो. त्यामुळे गवत जाळण्याऐवजी त्याचे संकलन, संवर्धन आणि सुरक्षित साठवण करण्यासाठी सर्वांनी पुढाकार घ्यावा.