कुडाळ : अकरा दिवसांच्या पाहुणचारानंतर शनिवारी गणपती बाप्पा आपल्या गावी परतला. 'गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' च्या जयघोषात कोकणातील प्रत्येक गावात गणेश विसर्जन सोहळा भक्तिमय वातावरणात पार पडला. शहरी भागातील गोंधळापासून दूर, निसर्गाच्या कुशीत असलेल्या या सोहळ्याचे एक वेगळेच शांत आणि पारंपरिक स्वरूप पाहायला मिळाले.
पारंपरिक मिरवणुकीचे वेगळेपण
गणेश विसर्जन म्हणजे केवळ मूर्तीला निरोप देणे नाही, तर ती एक सामुदायिक आणि पारंपरिक प्रक्रिया आहे. शनिवारी सकाळपासून प्रत्येक घराघरामध्ये गणपतीची आरती, नैवेद्य आणि पारंपरिक गाणी सुरू होती. दुपारनंतर लहान-मोठ्या मिरवणुका निघायला सुरुवात झाली. शहरी भागात दिसणाऱ्या डीजेच्या कर्णकर्कश आवाजाऐवजी, इथे पारंपरिक भजने, 'गणपती आला, गणपती आला' ही गाणी आणि स्त्रियांच्या मुखी असणारी पारंपरिक गाणी मिरवणुकीचे मुख्य आकर्षण होती. अनेक गावांमध्ये ढोल-ताशांचा मर्यादित वापर होता, तर काही ठिकाणी फक्त टाळ आणि मृदुंगाच्या तालावर भजने म्हणत मिरवणुका काढल्या गेल्या.
निसर्गाची आणि परंपरांची सांगड
कोकणातील गणपती विसर्जनाचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे पर्यावरणाची काळजी. अनेक गावांमध्ये गणेशमूर्ती पारंपरिक पद्धतीने नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये विसर्जित केल्या जातात. यंदाही अनेक भाविकांनी शाडूच्या मातीच्या मूर्तींना प्राधान्य दिले, ज्यामुळे पर्यावरणाची हानी टाळण्यास मदत झाली. विसर्जनाच्या वेळी प्रत्येकजण बाप्पाला नमस्कार करून ‘पुढच्या वर्षी लवकर या’ अशी प्रार्थना करत होता. हा क्षण प्रत्येकासाठी भावूक आणि खास असतो.
एकंदरीत गणेश विसर्जन सोहळा हा केवळ एक धार्मिक विधी नसून, तो कोकणी संस्कृती, परंपरा आणि निसर्ग यांच्यातील अतूट नाते दर्शवणारा एक महत्त्वाचा सोहळा आहे. पुढच्या वर्षीच्या गणपतीची आतुरतेने वाट पाहत कोकणी बांधवांनी आपल्या लाडक्या गणपती बाप्पाला भावपूर्ण निरोप दिला.
