कुडाळ: निलेश ओरोसकर

"प्रगती कशी करावी हे प्रत्येकाच्या हातात असते, मात्र ते कळायला योग्य वेळ यावी लागते. आपण स्वतः मोठे होताना इतरांनाही सोबत घेऊन कसे प्रगतीपथावर नेऊ शकतो," याचे एक उत्तम आणि ज्वलंत उदाहरण म्हणजे वेंगुर्ल्याच्या मातोंड गावातील मुलगी आणि लग्नानंतर कुडाळच्या तेंडोली गावची सून झालेल्या निशा आजगावकर!

एका सामान्य गृहिणीपासून ते वार्षिक एक कोटी रुपयांची उलाढाल करणाऱ्या यशस्वी उद्योजिकेपर्यंतचा त्यांचा हा प्रवास केवळ थक्क करणारा नाही, तर प्रत्येक स्त्रीला आणि कोकणातील तरुणाईला नवी दिशा देणारा आहे. एका महिलेने जिद्द, प्रामाणिकपणा आणि सोशल मीडियाच्या अचूक वापरामुळे आपली प्रगती कशी साधली, याचा हा विस्तृत प्रवास...

 गरिबीचे उंबरठे ओलांडत पुण्यातील १८०० रुपयांच्या नोकरीपर्यंतचा संघर्ष

लग्नापूर्वी निशा यांच्या वाट्याला आलेले आयुष्य तसे तणावपूर्ण आणि आव्हानांचे होते. घरची आर्थिक परिस्थिती अत्यंत बेताची असल्यामुळे शिक्षण जेमतेम बारावीपर्यंतच होऊ शकले. कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी आणि पोट भरण्यासाठी त्यांना आपले गाव सोडून पुण्यासारख्या मोठ्या शहरात जावे लागले.

पुण्यात गेल्यावर सुरुवातीला त्यांना केवळ १८०० रुपयांच्या मासिक पगारावर काम करावे लागले. चार मैत्रिणी एकाच छोट्या खोलीत राहून दिवस काढून पोटाची खळगी भरण्यासाठी केलेला हा संघर्ष सोपा नव्हता, पण या कठीण परिस्थितीनेच त्यांच्यात कमालीची जिद्द आणि चिकाटी निर्माण केली. त्यानंतर, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यातील तेंडोली गावातून लग्नाचे स्थळ आले आणि त्या तेंडोलीच्या सून म्हणून कोकणात परतल्या.

 कोकणची समृद्धी आणि ‘कोकणी बाईल माणूस’ या युनिक ब्रँडचा जन्म

सरी आल्यावर त्यांनी पाहिले की तेंडोली गाव निसर्गाच्या विविध संपन्न देणगीने नटलेले आहे. घराभोवती नारळ, आंबे, काजू, कोकम (रतांबे) आणि सुपारीच्या बागा होत्या. या निसर्गरम्य वातावरणात बागेत काम करता करता त्यांना सोशल मीडियावर व्हिडिओ बनवण्याचा छंद सुचला.

जेव्हा त्यांनी घरातल्यांकडे ही इच्छा व्यक्त केली, तेव्हा सासू, सासरे आणि पती यांनी त्यांना पूर्ण पाठिंबा दिला. मात्र, एक अट घातली— "संस्कृती जपत आणि कोणतेही अंगप्रदर्शन न करता व्हिडिओ करायचे!" निशा यांनी ही अट गांभीर्याने पाळली.

त्यांनी आपल्या सोशल मीडिया अकाऊंटचे नाव ठेवले— ‘कोकणी बाईल माणूस’!

कोकणी भाषेत ‘बाईल’ म्हणजे स्त्री. हे नाव अतिशय अस्सल, मातीशी जोडलेले आणि युनिक होते. त्या नावाचा गोडवा आणि साधेपणा थेट लोकांच्या हृदयाला भिडला. त्यांचे रोजच्या दिनचर्येचे (Vlogs) व्हिडिओ लोक आवडीने पाहू लागले.

 प्रगतीची पहिली पायरी: व्ह्यूजमधून गवसला व्यवसायाचा मार्ग

निशा यांची प्रगती एका रात्रीत झालेली नाही, ती टप्प्याटप्प्याने झाली:

विषयांची निवड: त्या आपल्या दैनंदिन जीवनातील गोष्टी, बागेतील कामे प्रामाणिकपणे दाखवायच्या. त्याच काळात महिलांच्या ५०% आरक्षणाचा एक जीआर आला होता. त्यावर त्यांनी "महिलांनाच ५०% आरक्षण का, पुरुषांना का नाही?" असा परखड आणि साधा व्हिडिओ केला, ज्याला प्रचंड व्ह्यूज मिळाले.

जनतेचा कौल आणि ग्राहकांची मागणी: आंब्याच्या आणि काजूच्या बागेत फिरतानाचे व्हिडिओ पाहून लोक कमेंट्समध्ये विचारू लागले, " आम्हाला हे आंबे आणि काजू विकत मिळतील का?"

इथेच निशा यांना समजले की, सोशल मीडियावरील प्रेक्षकांचे नाते केवळ मनोरंजनाचे नाही, तर कोकणात पिकणाऱ्या सेंद्रिय (Organic) फळांची शहरात प्रचंड मागणी आहे. आपण या डिजिटल माध्यमातून थेट व्यापार सुरू करू शकतो, हा प्रकाश त्यांना गवसला.

 घरच्या बागेपासून कुरिअर पॅकिंगपर्यंत: कष्टाचे सोने

व्यवसायाची सुरुवात करताना कोणतीही मोठी यंत्रणा नव्हती. सुरुवातीला त्या घरातील आंबे आणि काजू पिशव्यांमध्ये भरायच्या आणि एसटीने स्वतः कुरिअर ऑफिसमध्ये जाऊन तासन्तास बसून पॅकिंग करून ग्राहकांना पाठवायच्या.

ग्राहकांना पाठवलेला माल आवडायला लागला आणि त्यांचे तेथील अनुभव लोकांसोबत शेअर केल्यामुळे ते व्हिडिओदेखील व्हायरल होऊ लागले. लोकांचा विश्वास बसू लागला तशी मागणी वाढली. यातून त्यांनी फक्त आंबे-काजूच नव्हे, तर:

कोकणातील अस्सल कडधान्ये, पीठ आणि घरगुती मसाले मातीची भांडी, आडाळे, भिड,बांबूपासून वस्तू विणणारे हस्तकलाकार या सर्वांच्या उत्पादनांना व्हिडिओच्या माध्यमातून ऑनलाइन बाजारपेठ मिळवून दिली. यामुळे केवळ निशा यांचीच नव्हे, तर कोकणातील अनेक स्थानिक शेतकरी आणि कलाकारांची आर्थिक प्रगती होऊ लागली.

 व्यवसायातील शिस्त, आव्हाने आणि प्रामाणिकपणाची जोड

व्यवसायात यश मिळवणे जितके कठीण असते, तितकेच तो टिकवून ठेवणे महत्त्वाचे असते. निशा यांनी यात काही कडक नियम पाळले:

 घरातील आंबा किंवा काजू असला, तरी तो घरात पैसे देऊन विकत घ्यायचा आणि मगच पुढे ग्राहकांना विकायचा. यामुळे नातेसंबंध आणि व्यवसाय यात कधीही गल्लत झाली नाही आणि कौटुंबिक एकोपा टिकून राहिला.

कुरिअरमध्ये माल डॅमेज होणे, वाहतुकीत उशीर होणे किंवा आंबा नैसर्गिक असल्याने कधीतरी आतून खराब निघणे अशा अनेक समस्या आल्या. अशा वेळी ग्राहकांचे पैसे परत करणे किंवा प्रामाणिकपणे नुकसान भरून देणे यांमुळे त्यांचा ग्राहकवर्ग जोडला गेला. काही जणांनी फसवणूकही केली, पण प्रामाणिकपणा सोडला नाही.

आजची मोठी झेप: १ कोटींपर्यंतचा टर्नओव्हर आणि समृद्ध कोकण

२०२३ मध्ये केवळ आवडीपोटी व्हिडिओ बनवणाऱ्या निशा यांनी २०२६ पर्यंत आपल्या या कलेचे रूपांतर एका मोठ्या उद्योगात केले आहे. आता त्या केवळ व्हिडिओ करण्यापुरत्या मर्यादित न राहता, सोशल मीडियाचा वापर पूर्णपणे व्यावसायिक ब्रँडिंगसाठी करत आहेत.

मोठमोठ्या एक्झिबिशनमध्ये (Exhibitions) जाऊन त्या आपल्या उत्पादनांची थेट विक्री करतात. तिथे येणारे ग्राहक त्यांना प्रत्यक्षात भेटून कौतुक करतात. आज मसाला, पीठ, मातीची भांडी, आडाळे आणि सेंद्रिय फळांच्या माध्यमातून त्यांची वार्षिक उलाढाल थेट १ कोटी रुपयांच्या घरात पोहोचली आहे.

एका छोट्याशा गावाची सून, जिने १८०० रुपयांच्या नोकरीपासून आयुष्य सुरू केले, ती आज आपल्या कुटुंबाला आणि समाजाला सोबत घेऊन १ कोटींचा व्यवसाय उभा करत आहे, ही प्रगती खरोखरच प्रेरणादायी आहे.

निशा आजगावकर या सर्व महिलांना एक मोलाचा संदेश देतात:

"सासर समृद्ध आहे म्हणून शांत बसण्यापेक्षा, स्वतःच्या पायावर उभे राहून स्वावलंबी व्हा! कोकणातील प्रत्येक वस्तूला जगभरात मागणी आहे. स्वतःच्या मेहनतीचा हक्काचा पैसा कमवा, कारण स्वावलंबन हेच खऱ्या स्त्रीचे सर्वात मोठे दागिने आहे."